Auteur: Robin Smits – osteopaat DO-MRO & sportfysiotherapeut
Smits Osteopathie, Panningen
Laatst bijgewerkt: 19 augustus 2026
Heb je pijn onder in je rug die vooral lokaal blijft? Of trekt de pijn vanuit je onderrug door naar je bil, bovenbeen, kuit of zelfs tot in je voet?
Dat verschil kan belangrijke informatie geven over wat er mogelijk aan de hand is.
Veel mensen schrikken wanneer rugpijn begint uit te stralen naar een been en denken direct aan een hernia of een beknelde zenuw. Toch betekent pijn in het been niet automatisch dat er sprake is van een hernia.
Lage rugpijn kan namelijk verschillende patronen hebben. Soms blijft de pijn voornamelijk rondom de onderrug. Soms wordt pijn vanuit structuren rond de rug gevoeld in de bil of het bovenbeen. En soms is daadwerkelijk een zenuwwortel betrokken.
Daarom kijk ik bij rugklachten niet alleen naar waar de pijn zit, maar vooral naar hoe de pijn zich gedraagt.
Lage rugpijn zonder uitstraling
Bij veel mensen blijft lage rugpijn voornamelijk rondom de onderrug aanwezig.
De pijn kan bijvoorbeeld worden gevoeld:
-
centraal onder in de rug;
-
meer links of rechts naast de wervelkolom;
-
rond de overgang tussen rug en bekken;
-
rondom de bilregio.
In veel gevallen kan geen specifieke beschadigde structuur als dé oorzaak worden aangewezen. Dit wordt daarom vaak aspecifieke lage rugpijn genoemd. De NHG-Standaard geeft aan dat aspecifieke lage rugpijn meestal binnen enkele weken verbetert en adviseert mensen om zoveel mogelijk in beweging te blijven en dagelijkse activiteiten voort te zetten.
Dat betekent niet dat de pijn niet echt is.
Rugpijn kan behoorlijk beperkend zijn, ook wanneer een scan geen duidelijke beschadiging laat zien. Pijn wordt beïnvloed door een combinatie van lichamelijke belasting, gevoeligheid van weefsels, eerdere ervaringen, herstel, slaap, beweging en andere factoren.
Hoe voelt gewone lage rugpijn vaak?
Mensen beschrijven bijvoorbeeld:
"Als ik een tijdje heb gezeten en opsta, moet ik eerst even op gang komen."
Of:
"Als ik buk of iets van de grond pak, schiet het in mijn onderrug."
Andere herkenbare klachten zijn:
-
stijfheid bij het opstaan;
-
pijn na lang zitten;
-
moeite met bukken;
-
pijn bij draaien;
-
zeurende pijn na lang staan;
-
klachten na zwaar tillen of sporten;
-
een vermoeid of gespannen gevoel onder in de rug.
Bij langer bestaande rugklachten kan de gevoeligheid bovendien wisselen. De ene dag gaat vrijwel alles goed, terwijl dezelfde belasting een andere dag veel meer klachten geeft.
Rugpijn mét uitstraling betekent niet automatisch een hernia
Dit is een belangrijk onderscheid.
Lage rugpijn kan namelijk ook uitstralen naar de bil of het been zonder dat een zenuwwortel beschadigd of bekneld is.
Ook bij aspecifieke lage rugklachten kan pijn worden gevoeld in één of beide billen of bovenbenen zonder dat sprake is van een lumbosacraal radiculair syndroom.
Dit wordt vaak gerefereerde pijn genoemd.
Het zenuwstelsel kan pijn uit structuren rondom de onderrug namelijk op een andere plaats laten voelen dan waar de prikkel oorspronkelijk ontstaat.
Daarom zegt alleen de locatie van de pijn nog niet voldoende.
Wat is gerefereerde pijn vanuit de rug?
Stel dat je pijn onder in de rug hebt en daarnaast een zeurende pijn in één bil.
Dat hoeft niet te betekenen dat een zenuw beschadigd is.
Gewrichten, spieren en andere structuren rondom de lage rug, het bekken en de heup kunnen pijn geven die ook op afstand wordt ervaren. Bij de diagnostiek van beenpijn moet daarom onder andere onderscheid worden gemaakt tussen zenuwwortelproblematiek en gerefereerde pijn vanuit rug- of heupstructuren.
Een dergelijk patroon kan bijvoorbeeld zijn:
onderrug → bil → achterzijde bovenbeen
zonder tintelingen, gevoelsverlies of krachtsverlies.
Maar ook dit is geen harde regel.
Daarom beoordelen we altijd meerdere kenmerken samen.
Wanneer kan een zenuw betrokken zijn?
Een ander patroon ontstaat wanneer een zenuwwortel vanuit de lage rug geïrriteerd of gecomprimeerd raakt.
Wanneer pijn vanuit de lage rug of bil via een zenuwwortel het been in trekt, spreken we van radiculaire pijn.
Een lumbosacraal radiculair syndroom – vaak afgekort als LRS – bestaat uit uitstralende pijn in de bil en/of het been met klachten of verschijnselen die passen bij betrokkenheid van een specifieke zenuwwortel.
Mensen gebruiken hiervoor vaak de term ischias.
Hoe voelt zenuwpijn in het been?
Radiculaire pijn wordt vaak anders ervaren dan gewone spier- of gewrichtspijn.
Mensen omschrijven de pijn bijvoorbeeld als:
-
scherp;
-
brandend;
-
elektrisch;
-
schietend;
-
stekend.
Daarnaast kunnen klachten voorkomen zoals:
-
tintelingen;
-
een doof gevoel;
-
veranderd gevoel in het been of de voet;
-
krachtsverlies;
-
uitstralende pijn tot onder de knie;
-
pijn richting kuit of voet.
Bij een radiculopathie kunnen onder andere spierkracht, gevoel en reflexen veranderen. Radiculaire pijn kan echter ook voorkomen zonder duidelijke neurologische uitval.
Pijn tot in de voet: is dat altijd een hernia?
Nee.
Maar wanneer pijn vanuit de rug via de bil verder doorloopt richting onderbeen of voet en samengaat met bijvoorbeeld tintelingen, gevoelsverandering of krachtverlies, wordt betrokkenheid van een zenuwwortel waarschijnlijker.
Ook pijn die duidelijk toeneemt bij hoesten, niezen of persen kan passen bij zenuwwortelproblematiek. De richtlijn noemt zowel het verloop van de pijn als toename bij drukverhogende momenten als relevante informatie bij de beoordeling van een mogelijk LRS.
Toch kan geen enkel symptoom of lichamelijke test op zichzelf met zekerheid aantonen dat een hernia een zenuwwortel beknelt. De diagnose wordt gesteld op basis van de combinatie van het verhaal en lichamelijk onderzoek.
Wat is eigenlijk een hernia?
Tussen de wervels van de lage rug bevinden zich tussenwervelschijven.
Bij een lumbale discushernia puilt materiaal vanuit zo'n tussenwervelschijf uit. Wanneer dit een nabijgelegen zenuwwortel irriteert of comprimeert, kunnen pijn en neurologische klachten in het been ontstaan.
Een discushernia is een veelvoorkomende oorzaak van een lumbosacraal radiculair syndroom, maar zeker niet de enige mogelijke oorzaak van uitstralende beenpijn.
Andere mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld een vernauwing rond een zenuwwortel, veranderingen rond de wervelkolom of – veel minder vaak – andere onderliggende aandoeningen.
Heb je altijd rugpijn bij een hernia?
Nee.
Bij zenuwwortelproblematiek kan de pijn in het been soms duidelijker aanwezig zijn dan de pijn in de rug zelf.
Iemand kan bijvoorbeeld zeggen:
"Mijn rug valt eigenlijk wel mee, maar vanuit mijn bil schiet de pijn helemaal naar mijn kuit."
Juist het patroon van de beenklachten kan dan belangrijke informatie geven.
Hoe onderscheid je gewone uitstraling van zenuwpijn?
Er bestaat geen eenvoudige thuistest waarmee je dit met zekerheid kunt bepalen.
Tijdens onderzoek kijk ik daarom naar meerdere factoren.
Bijvoorbeeld:
Waar begint de pijn?
Blijft de pijn rondom rug en bil of loopt deze verder naar beneden?
Hoe voelt de pijn?
Is deze vooral zeurend of juist elektrisch en schietend?
Zijn er tintelingen of een doof gevoel?
Is er krachtsverlies?
Verandert de pijn bij bewegen van de rug?
Wordt de beenpijn erger bij hoesten of niezen?
Zijn bepaalde zenuwtesten herkenbaar positief?
De combinatie hiervan vertelt veel meer dan één losse bevinding.
Wat onderzoek ik bij lage rugpijn met uitstraling?
Bij een eerste consult begin ik met een uitgebreide anamnese.
Ik wil onder andere weten:
-
wanneer de klachten zijn ontstaan;
-
waar de pijn precies begint;
-
waar de pijn naartoe trekt;
-
welke bewegingen klachten geven;
-
of zitten, staan of lopen verschil maakt;
-
of er tintelingen of gevoelsverlies zijn;
-
of je krachtsverlies ervaart;
-
of hoesten of niezen invloed heeft;
-
hoe slapen, werk en bewegen gaan.
Daarna kan het lichamelijk onderzoek onder andere bestaan uit beoordeling van:
-
bewegen van de lage rug;
-
bekken en heupregio;
-
spierkracht van het been;
-
sensibiliteit;
-
reflexen indien geïndiceerd;
-
neurologische spanningstesten;
-
functioneren tijdens bukken, lopen en andere bewegingen.
Bij verdenking op zenuwwortelproblematiek kunnen onder andere kracht-, gevoels- en reflextesten en de Straight Leg Raise/Lasègue-test informatie geven. Geen enkele test is echter op zichzelf voldoende om een zenuwwortelcompressie aan te tonen of uit te sluiten.
Dat vind ik een belangrijk uitgangspunt:
we behandelen niet een MRI of één positieve test, maar het totale klinische beeld.
Heb je bij rugpijn altijd een MRI nodig?
Meestal niet.
Bij veel vormen van lage rugpijn verandert beeldvorming het beleid niet. Ook bij vermoeden van een lumbosacraal radiculair syndroom wordt de diagnose in eerste instantie vooral gebaseerd op de anamnese en het lichamelijk onderzoek. Beeldvorming wordt met name belangrijk wanneer er aanwijzingen zijn voor ernstige onderliggende problematiek of wanneer een invasieve behandeling of operatie wordt overwogen.
Een scan kan bovendien afwijkingen laten zien die niet noodzakelijk de oorzaak van de klachten zijn.
Daarom is het belangrijk dat beeldvorming altijd wordt geïnterpreteerd in combinatie met de klachten en het lichamelijk onderzoek.
Moet je rust houden wanneer rugpijn in je been trekt?
Volledige rust is meestal niet het uitgangspunt.
Ook bij een lumbosacraal radiculair syndroom adviseren richtlijnen om gedoseerd actief te blijven en dagelijkse activiteiten zoveel mogelijk voort te zetten binnen wat de klachten toelaten. Bewegingen die de pijn sterk provoceren kunnen tijdelijk worden verminderd.
Dat betekent niet dat je door hevige pijn heen moet trainen.
Er zit veel ruimte tussen:
volledig stil liggen
en
alles blijven doen alsof er niets aan de hand is.
Het doel is meestal om een hoeveelheid beweging te vinden die het lichaam verdraagt en van daaruit geleidelijk verder op te bouwen.
Wanneer moet je met rugpijn naar de huisarts?
De meeste lage rugklachten zijn niet gevaarlijk. Er zijn echter situaties waarin medische beoordeling belangrijk is.
Neem contact op met de huisarts wanneer je bijvoorbeeld:
-
toenemend krachtsverlies in een been ervaart;
-
steeds meer gevoelsverlies krijgt;
-
langdurig ernstige klachten hebt die niet verbeteren;
-
koorts of duidelijke ziekteverschijnselen hebt;
-
onverklaard gewicht verliest;
-
een voorgeschiedenis met kanker hebt;
-
ernstige rugpijn krijgt na een fors trauma.
Een combinatie van dergelijke kenmerken kan de kans op een andere onderliggende oorzaak vergroten en vraagt daarom om medische beoordeling.
Wanneer is rugpijn met uitstraling spoed?
Er zijn een aantal zeldzame, maar belangrijke alarmsymptomen.
Neem direct contact op met een arts of huisartsenpost wanneer rug- of beenpijn samengaat met bijvoorbeeld:
-
niet meer goed kunnen plassen of plots urine vasthouden;
-
urine- of ontlastingsincontinentie die nieuw is;
-
gevoelloosheid rond anus, genitaliën of binnenzijde van de bovenbenen;
-
snel toenemend ernstig krachtsverlies in één of beide benen.
Dit kan passen bij ernstige druk op de zenuwen onder in het wervelkanaal, het zogenaamde cauda-equinasyndroom, waarvoor snelle medische beoordeling noodzakelijk is.
Wat kan osteopathie betekenen bij lage rugpijn?
Wanneer er geen aanwijzingen zijn voor problematiek waarvoor eerst medische diagnostiek nodig is, kan ik onderzoeken welke factoren mogelijk bijdragen aan het klachtenpatroon.
Daarbij kijk ik niet alleen naar de pijnlijke plek.
Afhankelijk van de klachten beoordeel ik bijvoorbeeld:
-
beweeglijkheid van de lage rug;
-
overgang tussen lage rug en bekken;
-
heupen;
-
borstkas;
-
belasting tijdens dagelijkse bewegingen;
-
spierfunctie;
-
neurologische functie;
-
eerdere blessures en belasting;
-
beweeg- en herstelpatronen.
Als osteopaat en sportfysiotherapeut combineer ik hierbij manueel onderzoek met kennis over bewegen, belasting en herstel.
Manuele behandeling kan bij sommige mensen onderdeel zijn van een bredere aanpak van lage rugklachten, maar passieve behandeling alleen is meestal niet het gehele antwoord. Bij rugpijn is juist het behouden of geleidelijk terugwinnen van beweging en vertrouwen in belasting belangrijk. Richtlijnen voor zowel lage rugpijn als LRS benadrukken het belang van actief blijven.
Waarom komt rugpijn soms steeds terug?
Dit is misschien wel één van de meest gestelde vragen in mijn praktijk.
Iemand heeft een periode rugpijn, de klachten verdwijnen en enkele maanden later gebeurt hetzelfde opnieuw.
Dat betekent niet automatisch dat de rug iedere keer opnieuw beschadigd raakt.
Bij terugkerende klachten kijk ik daarom breder naar factoren zoals:
-
hoeveel belasting iemand gewend is;
-
sport en kracht;
-
langdurig zitten;
-
werkbelasting;
-
herstel tussen trainingen of werkdagen;
-
slaap;
-
stress;
-
angst om bepaalde bewegingen te maken;
-
eerdere rugepisodes.
Het doel is niet alleen om de pijn op dat moment te verminderen, maar ook om te begrijpen welke factoren ervoor zorgen dat de rug steeds opnieuw gevoelig wordt.
Mag je sporten met lage rugpijn?
In veel gevallen wel.
De vorm en intensiteit moeten uiteraard worden aangepast aan de klachten.
Wanneer iemand bijvoorbeeld normaal vier keer per week zwaar traint, kan tijdelijk terugschakelen verstandig zijn. Maar volledig stoppen met bewegen is meestal niet nodig.
Bij aanhoudende lage rugpijn vormt oefentherapie een belangrijk onderdeel van conservatieve behandeling; onderzoek laat zien dat oefentherapie bij chronische lage rugpijn gemiddeld tot verbetering van pijn kan leiden ten opzichte van geen behandeling of gebruikelijke zorg.
Welke oefeningen geschikt zijn, verschilt echter per persoon.
Rugpijn én pijn in de bil: komt dat vanuit het SI-gewricht?
Dat kan, maar ook deze conclusie wordt vaak te snel getrokken.
Pijn rond het SI-gewricht, de lage rug en de bil kan sterk op elkaar lijken. Ook heupproblematiek en gerefereerde pijn vanuit andere structuren kunnen vergelijkbare klachten geven.
Daarom probeer ik tijdens het onderzoek niet direct één structuur als oorzaak aan te wijzen.
De betere vraag is:
welke bewegingen en belastingen reproduceren de herkenbare klachten en welke bevindingen passen bij het totale patroon?
Wat kun je zelf doen bij lage rugpijn?
Een paar praktische uitgangspunten zijn vaak nuttiger dan eindeloos zoeken naar de perfecte oefening.
1. Blijf gedoseerd bewegen
Wandelen is voor veel mensen een eenvoudige manier om in beweging te blijven.
Begin bijvoorbeeld met korte stukken en bouw dit geleidelijk uit.
2. Wissel houdingen af
Langdurig zitten kan klachten geven, maar dat betekent niet dat zitten slecht is.
Probeer vooral langdurig dezelfde houding te vermijden.
3. Wees voorzichtig met absolute verboden
Veel mensen krijgen te horen:
"Je mag nooit meer bukken."
of:
"Je moet altijd met een rechte rug tillen."
Het lichaam moet uiteindelijk juist verschillende bewegingen kunnen verdragen.
De kunst zit vooral in dosering en opbouw.
4. Kijk naar het verloop
Worden de klachten langzaam minder?
Kun je steeds iets meer?
Trekt de beenpijn minder ver naar beneden?
Dat soort veranderingen kunnen belangrijker zijn dan hoe de rug op één specifieke dag voelt.
Wanneer kan onderzoek bij een osteopaat zinvol zijn?
Je kunt een osteopathisch onderzoek overwegen wanneer je bijvoorbeeld last hebt van:
-
terugkerende lage rugpijn;
-
stijfheid van de onderrug;
-
pijn bij bukken of draaien;
-
rugpijn na zitten of autorijden;
-
rugpijn met uitstraling naar de bil;
-
uitstralende pijn naar het bovenbeen;
-
langdurige rugklachten waarbij meerdere factoren lijken mee te spelen.
Bij duidelijke neurologische klachten, toenemend krachtsverlies of andere alarmsymptomen is medische beoordeling belangrijker en zal ik waar nodig adviseren contact op te nemen met huisarts of specialist.
Lage rugpijn laten onderzoeken in Panningen
Heb je al langere tijd last van je onderrug? Of merk je dat de pijn steeds opnieuw terugkomt en soms doortrekt naar je bil of been?
Bij Smits Osteopathie in Panningen onderzoek ik eerst welk patroon jouw klachten hebben.
Is het voornamelijk lokale lage rugpijn? Lijkt sprake van gerefereerde pijn? Zijn er signalen die passen bij betrokkenheid van een zenuwwortel? En welke rol spelen bewegen, belasting en herstel?
Mijn achtergrond als osteopaat DO-MRO en sportfysiotherapeut gebruik ik om zowel het bewegingsapparaat als het bredere klachtenpatroon te beoordelen.
De praktijk in Panningen ontvangt onder andere patiënten uit Helden, Maasbree, Baarlo, Kessel, Meijel, Horst, Venlo, Weert en omgeving.
Heb je rugpijn met of zonder uitstraling naar het been en wil je weten wat mogelijk bij jouw klachten meespeelt?
Dan kun je een afspraak maken voor onderzoek.
Veelgestelde vragen over rugpijn en uitstraling naar het been
Is rugpijn met uitstraling altijd een hernia?
Nee. Ook lage rugklachten zonder zenuwwortelcompressie kunnen pijn geven in de bil of het been. Voor een lumbosacraal radiculair syndroom wordt gekeken naar het totale patroon van klachten en lichamelijke bevindingen.
Wat is het verschil tussen ischias en een hernia?
Ischias wordt vaak gebruikt als algemene term voor pijn die vanuit de rug of bil het been in trekt. Een hernia is een anatomische verandering van een tussenwervelschijf en kan, wanneer een zenuwwortel betrokken raakt, een lumbosacraal radiculair syndroom veroorzaken.
Kan een hernia vanzelf herstellen?
Veel patiënten met een lumbosacraal radiculair syndroom worden in eerste instantie conservatief behandeld wanneer er geen alarmsymptomen zijn. Actief blijven binnen de grenzen van de klachten is daarbij een belangrijk onderdeel van het beleid.
Zijn tintelingen in het been altijd zenuwpijn?
Tintelingen kunnen passen bij betrokkenheid van een zenuw, maar één symptoom is niet voldoende om de oorzaak vast te stellen. Daarom worden onder andere kracht, gevoel, reflexen en het verloop van de pijn gezamenlijk beoordeeld.
Is pijn onder de knie automatisch een hernia?
Nee. Het verloop van de pijn is nuttige informatie, maar geen enkel pijnpatroon kan op zichzelf met zekerheid een hernia of zenuwwortelcompressie aantonen.
Moet ik stoppen met sporten als mijn rug pijn doet?
Meestal is volledig stoppen met bewegen niet nodig. Het advies bij lage rugpijn is doorgaans om gedoseerd actief te blijven en activiteiten geleidelijk af te stemmen op wat haalbaar is.
Bronnen
-
NHG-Standaard Aspecifieke lagerugpijn, Nederlands Huisartsen Genootschap.
-
NHG-Standaard Lumbosacraal radiculair syndroom, Nederlands Huisartsen Genootschap.
-
Richtlijn Lumbosacraal Radiculair Syndroom, Richtlijnendatabase/Federatie Medisch Specialisten.
-
Fysiotherapie & oefentherapie bij LRS, Richtlijnendatabase.
-
Hayden JA et al. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews.
Deze tekst bevat algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen individuele medische beoordeling.